کشاورز سرباز

کشت بدون خاک یک واژه کلی است که گیاهان در محیطی غیر از خاک کاشته می شوند که شامل روش های زیر است:

الف ـ سیستم قطره ای آبکشت (The drip system): در این روش که متداولتر است محلول غذایی بوسط سیستم قطره ای در پا گیاه ریخته میشود و زه آب حاصله به مخزن بر می گردد.

ب ـ سیستم کشت فیتله ای (The wick system): این روش ساده ترین روش هیدروپونیک است.در این روش محلول غذایی در زیر بستر گیاه قرار دارد و محلول غذایی توسط فیتیله ها به بستر گیاه انتقال می یابد.

پ ـ سیستم کشت آبی (The hydroponic culture): در این روش گیاه به طور مستقیم در محلول غدایی قرار گرفته و یک پمپ هوای لازم رشیه ها را تامین می کند و به به دلیل رطوتت زیاد نیاز به استفاده از قارچ کش و سموم ضروری است.

ت ـ سیستم کشت هوایی (The aeroponic system): ریشه ها در هوا آویزان بوده و محلول غذایی توسط یک پمپ بصورت مه پاشی هر چند دقیقه یک بار بر روی ریشه گیاه هان پاشیده می شود. 

ج ـ سیستم کشت کیسه ای (The bag system): گیاه بعد از مرحله نشا به بستر منتقل می شودو محلول غذایی توسط سیستم قطره ایی به پای گیاه منتقل شده و از انتهای بستر زه کشی می شود.

د ـ سیستم کشت NFT : در این روش محلول غذایی از یک طرف بستر وارد شده و از طرف دیگر زهکش میشود و به مخزن باز می گردد و در سمت دیگر پمپ هوا قرار دارد.

گیاه تریتیکاله (.Triticale spp) اولین غله ساخته شده توسط بشر است که از ترکیب ژنوم های گندم و چاودار بدست آمده است.سطح زیر کشت این محصول در جهان حدود ۵/۲ میلیون هکتار با تولید ۳/۶ تن است که ۷۸ درصد آن مربوط به اروپا است.این غله برای اولین بار در سال ۱۳۴۹ وارد کشور شده و اکنون با توجه به خصوصیات مطلوب آن در مناطق خشک و شور ایران مورد توجه زارعین است.

از ویژگی های تریتیکاله تحمل به سرما و مقاومت به ورس،تحمل نسبی به اکثر بیماری ها به ویژه زنگ زرد، مقاومت به ریزش دانه و کم آبی و شوری بالای خاک و دوام سطح سبز برگ تا آخر فصل رویش گیاه،سرعت رشد اولیه و قدرت ترمیم پذیری است.تریتیکاله را میتوان به دو صورت دانه یا علوفه و یا دو منظوره و بعنوان بخشی از جیره غذایی ذرت در تغذیه دام و طیور استفاده کرد.متوسط عملکرد این گیاه در سالهای زراعی نرمال حدود  ۵/۳ تن در هکتار و حداکثر عملکرد آن حدود ۸ تن در هکتار است.

برنج (با نام علمي Oryza Sativa) يکي از مهم‌ترين غلات و از گياهان علفي مهم در قاره آسياست. برنج از خانواده گرامينه‌ها بوده، داراي انواع يک ساله و چند ساله مي‌باشد. دانه برنج و فراورده‌هاي بدست آمده از آن تقريبا 40 درصد غذاي مورد نياز نصف مردم دنيا را تشکيل مي‌دهند.

تقريبا 4000 سال قبل از ميلاد ، در کشورهاي هند و چين ، کشت برنج متداول بوده است. پس از گندم ، برنج دومين غله مهم در دنيا به حساب مي‌آيد. نزديک به 90 درصد سطح زير کشت و توليد برنج متعلق به کشورهاي خاور دور مي‌باشد. بيش از نصف محصول برنج هم در دو کشور هند و چين توليد مي‌شود. بطور کلي ، کشورهاي گرمسيري و نيمه گرمسيري برمه ، تايلند ، ويتنام ، لائوس ، اندونزي ، فيليپين ، پاکستان ، هند ، آمريکا ، ژاپن ، ايتاليا ، مصر ، چين ، برزيل ، کوبا ، مکزيک و استراليا از توليد کنندگان برنج به شمار مي‌آيند. کشت برنج در ايران در نواحي شمالي کشور و استان خوزستان تاريخچه طولاني دارد.

ترکيب اصلي برنج ، نشاسته است که عمدتا در آندوسپرم قرار گرفته است و بيروني‌ترين لايه برنج پريکارپ نام دارد که بسيار سخت و شفاف است. پوست دانه زير اين بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئين و چربي غني ، ولي از نظر نشاسته‌اي فقير است. پس از پوست ، لايه آلورن هست که جزء آندوسپرم مي‌باشد. بنابراين ضمن عمل پوست کني ، بخش عمده‌اي از مواد مغذي برنج از دست مي‌رود. اکثر مردم آسيا از برنج تغذيه مي‌کنند. اين ماده غذايي کامل نيست، چون ميزان پروتئين و اسيد آمينه آن خيلي کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئين عمده آن اوريزنين (oryzenin ) مي‌باشد.

نقش ازت:عمده نیتراتی که گیاه جذب می کند در ساختمان پروتئین و ساختمان اسید های نوکلوئیک و در ساخت کلروفیل نقش اساسی ایفا میکند و نیترات و آمونیوم سبب موازنه کاتیون ها و آنیون ها در گیاه می شوند.مصرف ازت تولید پلی آمین ها را افزایش میدهد که تقسیم سلولی ،جنین زایی، گل دهی و توسعه آن و سنتز اتیلن از نقشه های پلی آمین می باشد. 

نقش پتاسیم:این عنصر نقش آنزیمی دارد.حداقل ۵۰ آنزیم گیاهی فعالیتشان به این عنصر بستگی دارد.پتاسیم با تاثیر گذاشتن بر ساختمان فضای آنزیم جایگاه آن ها را فعالتر میکند و PH سیتو پلاسم گیاه را تنظیم میکند.پتاسیم با تنظیم فشار اسمزی سلولهای روزنه برگ ،گندم را در شرایط کم آبی در برابرخشکی مقاوم می کند.بزرگ شدن سولها در اثر  فعالیت پتاسیم و ایجاد فشار تورژزانسی حاصل می شود.پتاسیم سبب انقال قندها در آوند ابکش می شود و  موازنه کاتیون ها و آنیون ها به عهده پتاسیم است.پتاسیم تحمل گندم  را نسبت به  سرما و خشکی افزایش میدهد و  تولید نشاسته و کربو هیدرات ها را افزایش می دهد سبب استحکام گیاه می گردد.  

نقش فسفر:این عنصر در تمام فرآیندهای بیو شیمیایی در ترکیبات انرژی زا  و در مکانیسم های انتقال انرژی دخالت داردو جزی از پروتئین سلول بود. نقش فسفر در گیاه از جمله مقاوت گیاه به ورس و  زود رس کردن و محصول بهتر است.

کیفیت گندم و ارزش غذایی آن مربوط به درصد پروتئین آن می باشد.اهمیت پروتئین از نظر کمی و کیفی است که کمیت پروتئین تحت تاثیر عوامل محیطی،زراعی و ژنتیکی قرار می گیرد و از نظر کیفی میزان اسید آمینه های ضروری در آن مهم می باشد.اکثراً غلات از لحاظ اسید آمینه های ضروری کامل نیستند.(لایسین و ایزولایسین) و این کمبود باید با مصرف حبوبات جبران گردد.

آب و هوای خشک در دوره پر شدن دانه درصد پروتئین را افزایش داده و چون دوره رشد و پر شدن دانه کوتاه شده و انتقال مواد فتوسنتزی به دانه کمتر صورت می گیرد در نتیجه دانه ها کوچک و درصد مواد ازته بالا می رود.در آب و هوای مرطوب دوره پر شدن دانه طولانی گشته و گیاه فرصت کافی برای ذخیره نشاسته پیدا می کند.دانه ها درشت و درصد نشاسته نسبت به مواد ازته بالا می رود.اگر در اواخر دوره رشد ازت به مقدار کافی در اختیار گیاه باشد درصد پروتئین دانه افزایش می یابد.ضمناً در گندم دیم و گندم های دوروم درصد پروتئین بالاتر است.

تناوب زراعی مطلوب علاوه بر افزایش عملکرد،کاهش آفات امراض و علف های هرز، تغییر در عمق توسعه ریشه باعث حفاظت آب  و خاک می شود.از این نظر تناوبهای کوتاه مدت و پیاپی در تناوب های بلند مدت ارجحیت دارند و تناوب گیاهان علوفه ایی با گیاهان ردیفی نتیجه مطلوبی دارند.

در مناطق باران خیز در کشور و کوهپایه های ارضی زراعی عمدتا مشتمل بر تراس های فوقانی ، دشت های دامنه ای  و آبرفتی و اراضی شیب دار هستند، نظام سنتی تناوب زراعی ،تناوب کوتاه مدت غلات پاییزه مانند گندم و جو و حبوبات بهاره مانند نخود،عدس،گاودانه،لوبیا،خلر و گیاهان علوفه ایی است.مزیت این تناوب های کوتاه مدت و پیاپیشان است. منتهی بقایای گیاهی سال قبل کامل برداشت میشود و در فصل بارانی خاک کاملا لخت می ماند.

پس برنامه ریزی برای قراردادن گیاهان پوششی مانند شبدر برسیم،کلزا و ماش در تناوب زراعی و یا به صورت کشت جانشین یا کشت مخلوط به گونه ایی که سه کشت در دو سال انجام شود،برای نیل به انتفاع اقتصادی بیشتر و حفظ آب و خاک ضروری است .با این تفاصیل اجرای تناوب به تنهایی کافی نیست،بلکه باید تناوب از مدیریت خوبی برخوردار باشد.

تراکم پوشش گیاهی

بهترین پوشش گیاهی که هم آسمانه و هم ریشه متراکمی دارد  پوشش چمنی است. در این پوشش اتلاف خاک 100برابر تقلیل میابد.

پوشش گیاهان دانه ریز موثر تر از گیاهان ردیفی است.گیاهانی مثل شبدر برسیم و ماش و چاودار را در فصلی از سال که خاک لخت است مثل زمستان در زمین می کارند. و قبل از کاشت محصول اصلی برداشت می کنند.

به این گیاهان  پوششی می گویند و باید گیاهانی را بکار برد علاوه بر حفاظت خاک و نگهداشت آب سطحی آب باران از جنبه اقتصادی نیز بهره خوبی داشته باشد.

تناوب های سنتی در دیمزارها  نیز سبب لخت شدن خاک در فصل باران می شود. و باید کشت گیاهان پوششی مورد توجه قرار گیرد.

مالچ به معنی خاک پوش می باشد و شامل هر ماده ایی است که سطح خاک را می پوشاند.مالچ به دو صورت گیاهی و مصنوعی انجام می گیرد.

مالچ مانع برخورد مستقیم قطرات باران و اشعه آفتاب می شود.و همچنین بر افزایش هو موس خاک و کاهش تبخیر از سطح سرعت روان آب را کم می کند.و عملکرد را افزایش میدهد.

باقی گذاشتن بقایای گیاهی  را در سطح خاک   Stubblemulching و مخلوط کردن آنها را با خاک  Trash rarming گویند. که نوع اخیر از نظر سهولت عملیات کاشت و داشت در سال بعد ارجحیت دارد.البته در روش  Trash farmingبهتر است که بقایا کاملا به زیر خاک برده نشود.

به طور کلی حداکثر پوشش حفاظتی برای مالچ زمانی عاید می شود که حدود 70 درصد سطح خاک پوشیده باشد.پوشش بیشتر  رشد محصول سال بعد را کاهش می دهد.

Spss چيست ؟

Spss يك تجزيه كننده جامع و انعطاف پذير آماري و يك سيستم مديریت داده است.

Spss مي تواند داده ها را تقريباً از همه انواع فايل ها بگيرد و از آنها در توليد گزارش هاي جدول بندي شده ،نقشه ها ،نقشه پخش/توزيع و روند/توسعه ،آمارهاي توصيفي  و تجزيه و تحليل  آماري جريان پيچيده و رفتار مركب داده ها ..... استفاده كند.

 Spss  در پلت فرمهاي مختلفي چون سيستم هاي : Windows-Mancintash-Unix …   قابل اجراست .

نسخه ويندوز Spss،  تمامي قابليت هاي قالب اصلي برنامه Spss  را براي محيط كامپيوترهاي شخصي بوجود ميآورد . Spss شما را براي اجراي بسياري از تجزيه و تحليلها در كامپيوتر شخصي خود كه پيشتر در ماشين هاي بسيار بزرگتر ميسر بودند ،قادر ميسازد .

نسخه ويندوزSpss  ،يك برنامه كاربردي كه تجزيه و تحليل هاي آماري را براي همه سطوح از كاربران بيش از پيش شهودي ميسازد ،بوجود ميآورد. فهرست هاي ساده و انتخاب كادرهاي گفتگو آنرا قادر ميسازد تا تجزيه و تحليل هاي مركب و مخلوط را بدون نوشتن حتي يك خط قواعد دستوري ، بوجود آورد.

ويراستار داده هاي ساختاري Spss  مانند يك صفحه گسترده ي ساده و كارآمد سودمندي هائي جهت وارد كردن داده ها و به اشتراك گذاشتن فايل هاي داده هاي شغلي ،عرضه مي كند. قصد مهم و كيفيت ارائه نقشه ها و طرح ها مي توانند بوجود آمده و ويرايش شوند.

با استفاده از نظريه پرداز Spss  شما مي توانيد داده هاي خروجي را با بيشترين انعطاف پذيري ارائه نمائيد .

نسخه ويندوز  Spss  هم چنين قادر به خواندن پوشه هاي اطلاعاتي از يكي از انواع اشكال فايل ها شامل : Excel-dBASE-Lotus-SAS and …  است .

سخت افزار و نرم افزار مورد نياز:

كمترين سخت افزار و نرم افزار درخواستي براي اجراي Spss  در ويندوز :

- Windows Xp/ME/NT/98/2000

- پردازشگر كلاس Pentum  يا Pentum

- حداقل MG 32 حافظه براي ويندوزهاي 98/ME

- حداقل MG 64 حافظه براي ويندوزهاي NT/Xp/2000

-MG 100 فضاي خالي ديسك سخت

- درايو CD-Rom

- تصويري با رزولوشن 800×600 كارت گرافيك ....

الف- بي برگردان ورزي :

با وسايل گاو آهن ايراني و قلمي و ديسك شخم اوليه انجام مي گيرد و شخم ثانويه با وسايل مرسوم مثل ديسك و دندانه و كولتيواتور و غيره انجام مي گيرد. بدين ترتيب خاك به طور كامل برگردانده نشده و از اتلاف آب باران ذخيره شده نيز جلوگيري به عمل مي آيد.

ب-كم خاك ورزي (ورز كاشت) :Reduced tillage

اين روش بدون هم زدن كلي خاك كه شامل ورز كاشت سرتاسري و نواري و رديفي است . در اين سيستم عمليات كاشت و خاك ورزي اوليه توام و با يك عبور ماشين صورت مي گيرد مثل كمباين(COMBINAT) كه هر دو عمليات خاك ورزي اوليه و ثانويه را انجام ميدهد. ورز كارGANSHIRER)) كه در كشور ما كاربرد دارد از اين دسته است كه در اين ورزكار شخم اوليه توسط پنجه غازي و شخم ثانويه توسط كولتيواتور و به دنبال آن كاشت بذر بصورت گرفته و بلافاصله روي بذر پوشيده ميشود.در خاك ورزي نواريStriptillage) )خاك را بصورت نوارهايي شخم مي زنند و بين نوارها دست نخورده باقي مي ماند.در اين روش 50 درصد صرفه جوييدر مصرف انرژي صورت مي گيرد و نيز به علت تردد چرخ ماشين روي نوارهاي شخم نخورده فشردگي خاك صورت نمي گيرد. خاك ورزي پشته ايي ((Ridge tillage در گياهان رديفي مرسوم است و گياهان را در رديف هاي خاك ورزي نمي شود.

ج-بي خاك ورزي:Notillage

در اين روش بدون به هم زدن خاك با وسايل مخصوص فقط بذر را در عمق مناسب قرار ميدهند. مزاياي آن شامل حفظ بقاياي گياهي در سطح و دست نخوردن ساختمان خاك براي حفاظت آب و خاك.محدوديت اين روش عملكرد محصول پايين و مشكل علف هاي هرز است.

د-خاك ورزي كلشي يا مالچي:Mulch tillage

در اين روش قسمتي از بقاياي گياهي به زير خاك برده مي شود. اين روش در حفاظت رطوبت خاك و كنترل فرسايش بادي و آبي بسيار موثر است. در آمريكا اين شيوه شايع ترين شيوه خاك ورزي است.

تغيير عوامل اقليمي و فيزيكي خاك از كنترل بشر خارج است و تغير هندسه زمين و اجزاي آن اقتصادي نيست.لذا تنها عاملي كه براي توسعه بهره برداري از منابع موجود كنترل آن توسط بشر ميسر است فاكتور مديريت مي باشد. همچنين بايد خاطر نشان شد كه مديريت زراعي مطلوب با كشاورزي  متمركز و پرمحصول منطبق مي باشد.

توسعه يا تجديد بهره برداري از زمين بايد بر اساس استعداد زمين و آمايش سرزمين طراحي شود.توسعه كشاورزي در اراضي با كلاس قابليت پايينتر قابل توصيه است.اما گسترش كشاورزي در اراضي شيب دار و اراضي كلاس 5 , 4 , 3  و شخم شيار و آبياري در آنها كه در اغلب نقاط كشور ديده مي شود علاوه بر فرسايش خاك و كاهش قدرت باروري آن تنزل كلاس اراضي را نيز در پي داشته است و منجر به رسوب دهي حوزه نيز مي شود.لذا اين اراضي را بايد با تغيير كاربري به مرتع و گياهان علوفه ايي تبديل كرد. تحقيقات نشان داده اند كه كشت و خاك ورزي در اراضي جنگلي شيب دار حتي با در نظر گرفتن ملاحظات فني و اقدامات پيشگيرانه فرسايش خاك و هدر رفت آب و نهاده ها را به دنبال خواهد داشت.

می توان از پیامدهای بهره برداری غیر اصولی از منابع تولید در ایران را هدر رفتن منابع آب و خاک دانست که در دل آنها حیات تجلی میابد.از تبعات آن نیز عواقبی چون سو تغذیه ، سیل ،پر شدن سدها و تاسیسات آبی ، آلودگی منابع آب ، رانش زمین، ناهنجاریهای زیست محیطی و  غیره حاصل می گردد. 

نکته مهم این است که مدیریت زراعی مطلوب سبب افزایش تولید در واحد سطح و کاهش نوسان تولید ، بهره برداری از منابع آب و خاک و کنترل هدر رفتن این منابع است.

 لازم به ذکر است که اهمیت خاک نیز بعنوان اصلیترین منبع تامین غذا برای جامعه و تنها محیط متخلخلی است که ساختار فیزیولوژی گیاهان برای توسعه در آن تکامل یافته و دارای ویژگی ها ی حیات مانند: تکامل ، تنفس ، دارا بودن آب ساختمانی ، فرسایش و ترمیم پذیری است.

به نکات زیر نیز می توان توجه داشت:

الف ـ حجم کل ریزش های جوی در کشور ۴۱۳ میلیارد متر مکعب است و حجم منابع آب تجدید پذیر در کشور ۱۳۰میلیارد متر مکعب است به طوری که ۸۳ میلیارد متر مکعب به مصارف کشاورزی می رسد. حال با اجتناب ۳۰٪ برای کاربرد آب می توان گفت که حجم واقعی آب که صرف تولید محصول می شود در کشور فقط ۶٪ کل منابع آبی و ۱۹٪ منابع آب تجدید پذیر را تشکیل می دهد. در برخی استان ها این نسبت حتی به  ۸/۲ ٪ کل منابع آبی نیز میرسد.

ب ـ از ۱۶۵ میلیون هکتار اراضی کشور ۳۷ میلیون هکتار اراضی مناسب برای کشت و زرع میباشد که ۲۰ میلیون هکتار آن مناسب کشت آبی است و حال آنکه به دلیل محدودیت منابع آب و بهره وری پایین و اتلاف این منابع وسعت اراضی فاریاب در کشور حدود ۸/۷ میلیون هکتار است. متوسط رسوب ویژه در زیر حوزه های کشور بالغ نیز بر ۵/۷ تن در هکتار در سال است. یا بعبارتی دیگر ۵۴۹ میلیون تن رسوب در سال از پایاب این زیر حوزه ها خارج میشود و متوسط فرسایش ویژه این زیر حوزه ها ۲۵ تن در هکتار در سال است. در برخی نواحی غربی کشور میزان فرسایش فیزیکی خاک و کاهش سطح زیر کشت معضلاتی همچون رسوب گذاری ، فرسایش حاصلخیزی خاک ،اتلاف آب و آلوده شدن آب ها از جمله مشکلاتی است که کشاورزی ایران در این زمینه با آن مواجه است.

الهی به نام تو،به یاد تو،برای تو...

با سلام و سپاس از تمام کسانی که برای تولید فرآورده های کشاورزی تلاش می کنند و برای بهبود و افزایش این تولیدات به طور علمی و عملی از هیچ کوششی دریغ ندارند.

در این وبلاگ مطالبی مرتبط با علوم کشاورزی خواهید یافت و امکان ارائه مشاوره با پست الکترونیکی فراهم می باشد.

الهی به امیدت...